Stichting 4WD Supporting Bosnia

Daar gaan we weer !

Zaterdagmorgen 5 uur, de wekker gaat en ik duik onder de douche. Vandaag gaan we beginnen aan ons laatste hulptransport naar Bosnië. Na ruim 10 jaar vinden we het wel genoeg en dit gaat onze afscheidsreis worden.

 

Spullen in de auto geladen, snel nog wat eten en drinken en dan gaan we naar de parkeerplaats waar we elkaar zo meteen zullen ontmoeten. We rijden net de oprit af als de telefoon gaat, er is vertraging want iemand is zijn paspoort vergeten. Even later staan we dus op een donkere parkeerplaats te wachten en zien we de zon opkomen. Na ruim een half uur komen de wagens aanrijden, dan moeten we nog bijna een uur wachten tot Helmuth  Wim gebracht heeft, ditmaal met paspoort. Maar dan kan de reis beginnen. Alles verloopt voorspoedig en aan het einde van de middag bereiken we Pfatter, waar we zullen overnachten.

Het is altijd weer spannend, zo’n eerste avond. Overdag tijdens de stops klets je wel met wat mensen, maar ’s avonds ben je met z’n allen samen en zie je de groep voor het eerst compleet. Je moet het met z’n allen doen deze week en het is afwachten of het gaat klikken………

 

 

Zondagmorgen begint goed, een aanhanger heeft een lek ventiel en moet dus de band verwisselen. Altijd leuk voor een foto, want 2 man zijn aan het werk en de andere 16 staan te kijken wat er gebeurt. Maar het zonnetje schijnt en even later gaan we weer op pad. We passeren de Oostenrijkse grens en  daarna verlaten we bij Slovenië de EU en moeten de spullen uitgeklaard worden. Het duurt even voordat we door mogen naar de Kroaat en daar begint het wachten opnieuw omdat de spullen doorgevoerd gaan worden en er weer nieuwe lijsten gemaakt moeten worden. De diehards hebben stoelen, tafels, pannen, kaarten, dobbelstenen, boeken etc. bij zich. Rond 19.30 u zijn we in het hotel en kunnen we gaan eten.

 

De maandag is altijd een dag van een lange saaie rit naar de Bosnische grens en daar begint het wachten dan weer opnieuw. Weer moeten er nieuwe documenten en lijsten gemaakt worden. En weer duurt dit urenlang. Wij gaan ondertussen eten in het restaurant. Als we terugkomen zijn bijna alle lijsten goedgekeurd, alleen de aanhangers waar medische spullen in zitten nog niet. Er moest speciale toestemming uit Sarajevo komen en die was er nog niet, dus kun je nog langer……. Juist ja, wachten ! Besloten wordt dat de betreffende wagens achterblijven en dat de rest alvast naar het hotel in Lukovac gaat. Hadden we vorig jaar nog een hotel met kakkerlakken en rotbedden, nu hadden we een uitstekend hotel, nog vrij nieuw. Na een half uur kwamen ook de achterblijvers aan en konden we met z’n allen nog wat drinken en de planning doornemen voor de rest van de week.

 

 

Dinsdag is altijd de “douanedag”, de spullen moeten bij de douane in Tuzla worden ingeklaard en voor de afwisseling gaat dit gepaard met, je raadt het al, wachten. Om met z’n allen bij de auto’s te blijven heeft geen zin en dus gingen de mensen die op hun project al wat konden doen, naar het project toe. Wij bleven met z’n zessen op het douaneterrein achter en hebben geprobeerd om een Duitse herder zwerfhond af te richten, je moet tenslotte toch ruim 8 uur doorkomen. Soep werd warm gemaakt, uit elke auto kwam wel wat eetbaars tevoorschijn. Wat hadden we het vorig jaar nog gemakkelijk, toen de douane naar ons toekwam ipv dat wij naar hen moeten ! Maar eerlijk is eerlijk, ook hier hebben ze de boel enorm verbeterd, bestond het douaneterrein tot voor enkele jaren nog uit een barak en een zeer smerig, modderig terrein, nu is alles nieuwbouw en asfalt. Het kost een paar centen, cq marken, maar dan heb je ook iets !
Om 17.00u kwam het verlossende woord, alles was akkoord en we konden gaan lossen. Een deel van de lading kon naar het magazijn van Rasim. Rasim is onze Bosnische contactpersoon. Hij is een sociaal werker en heeft ongeveer 30 zeer arme gezinnen uit de regio Tuzla onder zijn hoede. Bijkomend voordeel is dat Rasim een aantal jaren in Nederland heeft gewerkt en dus goed Nederlands kan, da’s wel zo gemakkelijk voor de communicatie. In het magazijn worden allerlei spullen opgeslagen, die niet direct nodig zijn en die later opgehaald cq gebracht worden.  Nico en ik kregen tussen de bedrijven door nog even een demonstratie volksdansen in de naastgelegen school. Nadat alles binnen was, konden we naar het hotel om te dineren.

 

 

Woensdagmorgen was het gedaan met wachten en konden de handen uit de mouwen gestoken worden. Iedereen was van tevoren bij een project ingedeeld en wist wat hij/zij ging doen.

• Bij een gezin in Zivinice is een keuken geplaatst en de boel een beetje opgeknapt
• Bij een familie in Kalesija is een keuken geïnstalleerd
• In Zvornik is het huisje van een jonge familie opgeknapt
• Bij een gezin in Tuzla zijn 2 slaapkamers opgeknapt en ingericht
• Bij een blinde man in Omerovic is een toilet gemaakt en hij werd voorzien van allerlei bruikbare spullen
• Bij een familie in Panjic hebben we diverse kasten bezorgd
• Een gebouw van de familie Makic werd binnen 2 dagen voorzien van een schitterend dak
• Bij een verpleeghuis werd een complete tandartsenkamer gerealiseerd die meteen gebruikt kan worden
• Bij diverse mensen in de regio Brcko werden noodzakelijke spullen bezorgd ( en ook weer projecten voor volgend jaar ontdekt)
• We hebben Rasim voorzien van een voorraad zonnebloemolie zodat hij de mensen de winter door kan helpen

Iedereen werd nu enthousiast, als je bezig bent bij de mensen thuis gaat een project echt “leven” en wil je er het beste van maken. De Bosnische mensen zijn heel erg dankbaar, ze kunnen zelf vaak door gebrek aan middelen, kennis of mankracht iets niet realiseren en door ons wordt het probleem opgelost.
Michel en ik zijn een dag op pad gegaan met Willem Pronk van Proplan. We zijn bij 5 gezinnen dozen met spullen af gaan geven. Het eerste gezin had een huis dat bestaat uit gemetselde muren, waar je door de gaten naar buiten kunt kijken. Boven zit plastic voor de ramen. De vloer is ruw beton. Geen verwarming en moeder is ziek. Vader krijgt nu van Proplan de kans om als zelfstandig metselaar aan de slag te gaan, zodat er tenminste weer een inkomen is. Mooi project voor volgend jaar !
Het tweede gezin bestaat uit een moeder van 65 en haar zoon van 37. Zoon heeft begin dit jaar een ernstig ongeluk gehad en mist nu een onderbeen. Hij ligt de hele dag op bed en heeft alleen een paar krukken. Een rolstoel zit niet in het basisverzekeringspakket en men heeft daar dus geen recht op. (Ik vraag me ook af wat hij met een rolstoel kan doen, want de weg voor het huis bestaat uit stenen, zand en heel veel kuilen. Om bij de verharde weg te komen moet hij hier ruim 300 meter over terreinrijden.) Het huisje ( huis is een groot woord) is gemaakt van dunne latjes en plastic erover. Bloedheet in de zomer en ijskoud in de winter. Er zijn stenen en cement gebracht en de bedoeling is dat de buurt voor deze mensen een huis gaat bouwen. Men helpt elkaar in deze buurt. De vloer is gestort, nu nog aan het bouwen. Ook dit is een mooi project om volgend jaar mee aan de slag te gaan.
Dan gaan we door naar een zus die haar 2 oorlogsgetraumatiseerde broers verzorgd. Willem is ’s ochtends al bij hen langs geweest en heeft de littekens gezien, hij is er nog door van slag. Deze mensen bouwen nu achter hun huis een schuur waar een varken in moet komen, daar willen ze mee gaan fokken om zo aan wat extra geld te komen en de broers weer een beetje onder de mensen te krijgen.
De familie die we nu bezoeken kan van Proplan een koe krijgen, zodat ze daar geld mee kunnen gaan verdienen. Maar voor het zover is, moet eerst de binnenplaats helemaal opgeruimd worden, er moet een stal gecreëerd worden en het huis moet worden opgeknapt. En dat valt niet mee als je vrouw zeer depressief is en je het als man ook niet ziet zitten. Wat schetst onze verbazing als we binnenkomen ? De zwager is bezig om de  muur in de kamer te stuken, de man is de binnenplaats aan het opruimen, de slaapkamer is uitgeruimd en de vrouw zit met glans en hoop in haar ogen op de bank. Hopelijk zet deze beweging zich voort en lukt het hun om een zonnigere toekomst op te bouwen. Geen project voor volgend jaar, deze mensen redden het zelf.
Als laatste gaan we naar een moeder met 2 kinderen die van de “bijstand” ( of wat daar voor door moet gaan) en kinderbijslag rond moet komen. Deze zeer lieve vrouw is gescheiden van haar gewelddadige man en meneer weigert alimentatie te betalen en krijgt van de rechter gelijk. De vrouw is mishandeld en arbeidsongeschikt, dat betekent in Bosnië dus : pech gehad en zoek het maar uit.  Ze zijn erg blij met de meegebrachte kleding. Ik maak foto’s en stuur ze later op.
De gezinnen die we helpen zijn gezinnen waar “toekomst” in zit, waarvan je het idee hebt dat het goed terecht komt. Vaak wordt er door ons een begin gemaakt en moeten de mensen het zelf afmaken. Volgend jaar gaan we kijken of dat inderdaad gelukt is ( en meestal is dat ook zo). Mensen krijgen niet zomaar spullen, ze moeten er voor tekenen en de overheid controleert ook echt of het binnen 3 jaar niet verkocht wordt, om zwarte handel te voorkomen. Het leuke is dat je, als je bij een familie bent, vaak van alles krijgt aangeboden. De mensen hebben zelf bijna niks, maar delen wat ze wel hebben met jou. Zo kreeg ik een zak met gedroogde paddenstoelen, een schilderij en een fles van 5 liter gevuld met honing. Weigeren heeft geen zin, ze zijn blij dat ze toch nog iets terug kunnen doen.

De avond werd afgesloten met een diner bij Robinson Club, een schitterend restaurant in tropische sferen, aan een vervuild meer, waar je geweldig kunt eten en drinken voor 10 euro per persoon. Daar redt je het in Nederland nog niet met het dubbele mee !

 

 

Donderdag werden eigenlijk alle projecten afgerond, op de tandartsenpraktijk na. Een hele mooie prestatie was het dak, dat al om 14.00u ’s middags klaar was. Oefening baart kunst en vele handen maken licht werk. Nu kan de familie onder het dak slaapplaatsen gaan maken voor de kinderen.
Vroeger namen we allerlei spullen mee, die dan werden gelost bij het magazijn van Rasim. Wat er verder mee gebeurde en bij wie de spullen uiteindelijk terecht kwamen, wisten we niet. Wij gingen de overige dagen terreinrijden of op excursie naar bijvoorbeeld Sarajevo. We werden nieuwsgierig naar de bestemming van de gebrachte spullen en sindsdien zijn we begonnen met de projecten. Soms wordt er bij de gezinnen thuis overnacht, als we in een veraf gelegen plaats zitten waar geen hotel in de buurt is. Dat is wel het mooiste voor een 4x4 rijder, een vrijwel onbegaanbaar pad waar uiteindelijk een huis aan ligt waar je moet zijn. De projecten dit jaar lagen (helaas) wat meer in de bewoonde wereld.
’s Avonds kijken Michel, Cisca en ik elkaar aan. Aan het begin van de reis hadden we alle drie het idee dat dit onze laatste reis zou worden, maar dit is zo’n unieke groep, dat we besluiten om er nog maar een jaar aan vast te plakken. Het is kei gezellig, niemand zeurt en zo willen we nog wel een jaar mee !

 

 

De laatste dag in Bosnië wordt afgesloten met een bezoek aan Srebrenica. We krijgen een rondleiding door de stad en daarna  hebben we een bijeenkomst met de vrouwen van Srebrenica. Uiteraard bezoeken we de tegenovergelegen begraafplaats, waar dit jaar weer honderden slachtoffers begraven werden. Dit is altijd het meest aangrijpende moment van de reis, je ziet foto’s, loopt rond en probeert je in te denken hoe het allemaal zo gekomen is. Onbegrijpelijk en als je dan met nabestaanden praat, krijg je het koud. En nog altijd worden er massagraven gevonden en zijn er mensen vermist.
’s Middags gaan we naar het verpleeghuis waar de tandartsenkamer gereed is. Het enige dat ontbreekt is verdovingsvloeistof ( dat mochten we niet meenemen), maar dat mag de pret niet drukken. We krijgen een rondleiding over het complex en je ziet de vooruitgang. Een paar jaar geleden was het erg rommelig, maar nu ziet alles er strak uit. Er is een fonkelnieuwe fysiotherapieruimte, overal zijn mensen bezig met verven, zingen, praten, handwerken. We krijgen een diner aangeboden in het restaurant en gaan dan naar het hotel in Doboj. Daar drinken we nog wat, want morgen wordt weer een lange dag rijden.

 

Zaterdag en zondag rijden we weer terug naar Nederland, we overnachten weer in Pfatter, waar we door andere Nederlandse gasten enthousiast onthaald worden.
Zondagmiddag rond 17.30u arriveren we in Valburg, waar een heel welkomstcomité klaar staat en iedereen zijn familie weer in de armen kan sluiten. Er staat een stamppotbuffet, Hans houdt nog even zijn toespraak en daarna gaat iedereen naar huis. Bekaf rollen we ons bed in, want om 6.30u gaat de wekker weer en begint het normale leven.

 

Terugkijkend was het een zeer gezellige, leuke reis waarbij we weer veel mensen hebben kunnen helpen. Zo is er met geld van sponsoren o.a. een dak gerealiseerd en de bakolievoorraad van Rasim is aangevuld. “Jammer“ is dat alles zo gesmeerd liep, we hebben maar 1 lekke band gehad. Het vergeten paspoort was al gehaald voordat we het land uit waren ( dit hebben we ook wel eens gehad, maar toen kwam de ongelukkige er pas net voor de Kroatische grens achter). Een auto is in Bosnië achtergebleven, maar de dag erna was er al een vervangende auto ter plekke. De Dodge zal inmiddels al wel gerepareerd zijn. Als er dingen gebeuren waarbij je snel moet handelen, is dat ook wel eens leuk. Een gesmeerd reisje is relaxter, erger dan een paar jaar geleden met 10 lekke banden, een kapotte auto en een verongelukte auto hebben we nog niet gehad. En da’s maar goed ook !!

 

 

Ik wil iedereen bedanken, sponsoren, medereizigers voor de geweldige week en alle andere mensen die meehelpen in het magazijn of sponsoren : zonder jullie kunnen wij niks gaan brengen. En als het goed is gaan we volgend jaar weer…….

Astrid Crüts